Matka Boża Bolesna
j
SANKTUARIUM MATKI BOŻEJ LICHEŃSKIEJ


 

Sanktuarium
 

Zapomniany Generał

Jak bieda doskwiera to się idzie do Hallera -głosiło powiedzenie popularne w latach 30-tych XX wieku.   Kim był Haller? Na to pytanie stara się odpowiedzieć tegoroczna wystawa w Muzeum im. ks. Józefa Jarzębowskiego w Licheniu zatytułowana „Zapomniany Generał”.
 
Ordery Orła Białego i Virtuti Militari, mundur generalski, obrączka zaślubin Polski z Bałtykiem, prywatna korespondencja, relikwie wielu świętych, Pismo Święte, modlitewnik, różaniec, zegarek, wieczne pióro i ołówek, spinki do krawata i mankietów – to tylko część rzeczy należących do Józefa Hallera, które można zobaczyć w Muzeum im. ks. Józefa Jarzębowskiego MIC w Licheniu Starym.
 
Opowieść o Błękitnym Generale dopełnia prezentacja multimedialna i słowa Generała, który mówi o Błękitnej Armii, zaślubinach Polski z Bałtykiem oraz o latach II wojny światowej. Archiwalne nagrania zostały udostępnione przez Radio Wolna Europa.

Wystawę w Muzeum im. ks. Józefa Jarzębowskiego można zwiedzać od wtorku do niedzieli. Muzeum czynne jest od 10:00 do 16:00 (w soboty od 10:00 do 18:00).
Wstęp jest bezpłatny.

Przyjaźń z założycielem muzeum

Młody marianin Józef Jarzębowski jako członek Sodalicji Mariańskiej, do której należał także Haller, był jedną z osób, które witały gen. Józefa Hallera i dowodzoną przez niego Błękitną Armię przyjeżdżającą z Francji. Dzień ten zapoczątkował niezwykłą, dozgonną przyjaźń między dwoma wielkimi Polakami. Wtedy, 21 kwietnia 1919 roku, w  miesiącach odradzania się Rzeczypospolitej Polskiej, Hallera witano jak bohatera narodowego. Przyprowadzona przez niego armia złożona z pięciu wyszkolonych i dobrze zaopatrzonych dywizji, budziła powszechny podziw.
 
Józef Haller de Hallenburg (1873-1960) zdecydował, że zostanie żołnierzem gdy miał 14 lat.  W rodzinie Hallerów walczono od pokoleń - dziadek jako żołnierz powstania listopadowego a ojciec powstania styczniowego. Jedną z kilku skończonych przez Hallera szkół była Akademia Techniczna w Wiedniu na wydziale artylerii. Po jej  zakończeniu w 1895 roku młody podporucznik rozpoczął służbę w 11 pułku artylerii polowej we Lwowie. Zasługą Hallera było m.in. wprowadzenie do austro-węgierskich szkół oficerskich języka polskiego. Udało się to dzięki powołaniu się na uchwały parlamentu wiedeńskiego, które dopuszczały częściowe używanie języka polskiego w wojsku. Dosłużywszy stopnia kapitana w 1911 roku przeszedł na emeryturę. Skomentował to następująco: – Osiągnąwszy stopień kapitana, nie mogąc się niczego więcej w artylerii austriackiej nauczyć, opuszczam ją by w inny sposób służyć krajowi aż do chwili, w której Ojczyzna będzie mnie potrzebowała.
 
Kółka rolnicze, harcerstwo i drużyny sokole
Gdy w 1912 roku objął stanowisko inspektora w Towarzystwie Kółek Rolniczych we Lwowie miał 38 lat. Aby unowocześniać rolnictwo odbywał wiele wycieczek do przodujących w Galicji gospodarstw, w których prowadził kursy poświęcone uprawie, hodowli i mleczarstwu. Swą wiedzę rolniczą pogłębiał podczas kursów przy Akademii Rolniczej w Dublanach (niedaleko Lwowa) i podczas podróży zagranicznych. Z Danii i Szwajcarii przywiózł wzory nowoczesnego rolnictwa.
 
Równolegle poświęcał się pracy z młodzieżą. Nawiązał kontakty z organizatorami skautingu.Wraz z pierwszym polskim harcmistrzem Andrzejem Małkowskim zajęli się opracowaniem regulaminu, munduru oraz wzoru odznaki powstałej z połączenia Krzyża Maltańskiego z krzyżem Virtuti Militari, dając początek Krzyżowi Harcerskiemu. Ustalili nowe, polskie nazwy: harcerstwo, harcerz, harcerka, harcmistrz, pozdrowienie „Czuwaj”.
 
Zakładał nowe drużyny Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, dla których jako instruktor wojskowy i inspektor organizował kursy żołnierskie, na których wykładał organizację wojskową i taktykę, regulamin musztry i regulamin służby. Efektem tej pracy było utworzenie 150 drużyn sokolich skupiających w Galicji około 7 tysięcy członków.  
 
II Brygada Legionów
Po wybuchu I wojny światowej Haller, wyreklamowany z poboru do armii austriackiej, najpierw włączył się w tworzenie Legionu Wschodniego złożonego z drużyn  sokolich, bartoszowych i części Polskich Drużyn Strzeleckich a następnie objął dowództwo 3. Pułku Legionów, który został skierowany w Karpaty Wschodnie. Przez jesienne i zimowe  miesiące Legion walczył z Rosjanami i bronił dostępu na Węgry. Do najważniejszych potyczek należała bitwa o wieś Rafajłowa.  Po sześciu miesiącach walk i ustabilizowaniu się frontu Haller oddał dowództwo pułku, który zyskał miano Żelaznego. Za zasługi bojowe awansował do rangi pułkownika.
 
5 maja 1915 roku samochód,  którym Haller jechał m.in. z Władysławem Sikorskim uległ wypadkowi. Haller przez 10 miesięcy leczył lewą nogę. Od tej pory, by chodzić, był zmuszony korzystać z buta ortopedycznego.
 
W lipcu 1916 roku został dowódcą II Brygady Legionów Polskich, która walczyła na Wołyniu. Haller pozytywnie ocenił Akt 5 listopada, w którym władze niemieckie i austro-węgierskie zapowiedziały utworzenie państwa polskiego. W konsekwencji II Legion Hallera nie wziął udziału w kryzysie przysięgowym – podlegli mu żołnierze i on sam złożyli przysięgę na wierność cesarzowi i jako Polski Korpus Posiłkowy walczyli na Bukowinie.
 
Dopiero w 1918 roku pokój brzeski i zaplanowany kolejny rozbiór Polski sprawiły, że Haller  z powodu haniebnej zdrady  wypowiedział posłuszeństwo Austro-Węgrom. Oddał wojskowe odznaczenia cesarzom Austro-Węgier i Niemiec i z żołnierzami przebił się przez front austriacko-rosyjski by połączyć się z II Korpusem Polskim utworzonym w Rosji. Od marca 1918 roku dowodził całym II Korpusem Polskim, który walczył na Ukrainie. W kwietniu awansował na generała a miesiąc później, po stoczeniu z Niemcami krwawej bitwy pod Kaniowem,  przybrał nazwisko Mazowiecki i przedostał się do Moskwy. Po nieudanych próbach tworzenia wojska polskiego w Rosji w połowie 1918 roku przez Syberię dotarł do Francji.

Od Paryża po Bałtyk
W październiku 1918 roku z rąk Komitetu Narodowego Polskiego gen. Haller otrzymał dowództwo nad Armią Polską utworzoną z Polaków z armii francuskiej, ochotników  mieszkających w USA i Brazylii oraz z byłych jeńców wojennych pochodzenia polskiego z armii niemieckiej i austro-węgierskiej. Komitet z Romanem Dmowskim na czele, który organizował armię, przyjął go bardzo serdecznie. Gen. Haller – praktykujący katolik o mocnych prawicowych poglądach – pojawił się we Francji w chwili gdy Komitet szukał  dowódcy dla utworzonej armii.
 
W 1919 roku Błękitna Armia, nazywana tak od koloru mundurów, liczyła blisko 80 tysięcy żołnierzy. Umundurowanie, wzorowane na francuskim, różniło się tylko orzełkami na naramiennikach i guzikach oraz formą czapek. Armia miała za sobą walki w Wogezach i Szampanii. Wzięła też udział w paradzie zwycięstwa pod Łukiem Triumfalnym w Paryżu. W kwietniu 1919 roku pierwszy pociąg z armią przekroczył w Lesznie granicę mającej za chwile odrodzić się Polski. Wśród Polaków wybuchł entuzjazm.
 
Wpaździerniku 1919 roku Haller został dowódcą Frontu Pomorskiego. Dostał za zadanie przejęcie części Pomorza przyznanej Polsce na mocy traktatu wersalskiego. Szczytowym punktem przejmowania Pomorza był akt zaślubin Polski z morzem.Uroczystości odbyły się 10 lutego 1920 roku w Pucku. Przy podniesionej banderze gen. Haller wrzucił do zatoki puckiej jedną z dwóch obrączek podarowanych przez gdańszczan. Drugą obrączkę z uroczystości zaślubin Polski z Bałtykiem można zobaczyć na wystawie w Muzeum. Wydarzenie to zakończyło się wbiciem w dno morskie pala z napisem „Roku Pańskiego 1920, dnia 10 lutego Wojsko Polskie z Generałem Hallerem na czele objęło na wieczyste posiadanie polskie morze”.
 
Rok 1919 przyniósł też rodzinną tragedię. W obronie Śląska Cieszyńskiego poległ Cezary Haller (1875-1919). Józef Haller głęboko przeżył śmierć ukochanego brata. Na fotografiach z tamtych lat widzimy go z czarną opaską na ramieniu. Wśród eksponatów prezentowanych na wystawie są agatowe spinki do mankietów, które Haller kazał wykonać z guzików od  kontusza, który Cezary nosił, gdy był posłem na Sejm w Wiedniu.
 
Tak się pozdrawiać będziemy – Bóg z Wami
Z Rosją bolszewicką, rozpoczętą przez Piłsudskiego w 1919 roku, Haller nazwał awanturniczą wyprawą, która może grozić Polsce utratą niepodległości. W lipcu następnego roku, w obliczu utraty niepodległości pod naporem bolszewików, Haller otrzymał zadanie utworzenia armii ochotniczej. Rada Obrony Państwa wzywała wszystkich zdolnych do walki Polaków. Generał, mając już doświadczenie na tym polu, w ciągu miesiąca stworzył blisko 100-tysięczną armię. W rozkazie nr 1 wzywał najgoręcej miłujących ojczyznę do walki w obronie zagrożonej wolności. Porównywał ich do powstańców z 1863 roku i obrońców Lwowa z jesieni 1918 roku. Kończył swój rozkaz charakterystycznym: Tak się pozdrawiać będziemy – Bóg z Wami.
 
Podczas bitwy warszawskiej dowodził Frontem Północnym, którego żołnierze 14 i 15 sierpniaprzyjęli na siebie uderzenie bolszewików. Na odcinku na północ od Warszawy, podlegającym bezpośrednio Władysławowi Sikorskiemu, nastąpiło przełamanie ataku sowietów i ofensywa polska.
 
Rolę, jaką odegrał Generał w tej zwycięskiej walce najtrafniej opisał w swoich pamiętnikach Wincety Witos: Mianowany dowódcą frontu północnego, od pierwszego momentu starał się cofające się w pośpiechu wojska opanować i ustabilizować rozbity front.(…) Niestrudzony w swej pracy, był on zawsze na podległym mu froncie, gdzie tylko się decydował jego los, nie ograniczając się do pracy sztabowej. W chwilach najcięższych stał obok żołnierza dręczonego głodem i pościgiem, dodając mu otuchy i starając się przelać w niego gorącą wiarę w zwycięstwo, do którego sam się w wielkiej mierze przyczynił, nie reklamując tego nigdy.   
 
Więzi międzyludzkie
Wśród eksponatów wystawy „Zapomniany Generał” znajduje się  obrazek z modlitwą za żołnierzy polskich z czasów II wojny światowej. Haller nigdy nie zapominał o swoich podwładnych – także w modlitwach. W latach 20. i 30. podróżował do Stanów Zjednoczonych, gdzie wędrując od parafii do parafii zbierał pieniądze na pomoc dla hallerczyków. Wtedy też zaczęto mówić, że jak bieda doskwiera to się idzie do Hallera. 
 
Zawsze znajdował czas na mszę świętą i pielgrzymowanie. Nawet podczas bitwy warszawskiej codziennie o godzinie 7.00 przystępował do Komunii Świętej w kościele Najświętszego Zbawiciela. Wśród prezentowanych pamiątek znajduje się 16 relikwiarzy z relikwiami m.in.: św. Andrzeja Boboli – męczennika, jednego z patronów Polski; św. Franciszka Salezego – doktora Kościoła żyjącego na przełomie XVI i XVII w., które należały do gen. Hallera.
 
W licheńskim muzeum prezentowane są niektóre z orderów i odznaczeń Hallera. Zwiedzający mogą zobaczyć, m.in.: Order Orła Białego, którym został uhonorowany 11 lipca 1921 roku. To najwyższe polskie odznaczenie państwowe nadawane za znamienite zasługi cywilne i wojskowe. W kolekcji Muzeum znajduje się także Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari, którym Generał został odznaczony na początku 1920 roku. Virtuti Militari to najstarszy order wojskowy na świecie nadawany do chwili obecnej , został ustanowiony w 1792 roku. Wśród odznaczeń jest także Krzyż Walecznych nadawany od 1920 do 1989 roku, którym nagradzano czyny męstwa i odwagi wykazywane w boju. Jedna osoba mogła zostać nim oznaczona cztery razy – do takich osób należał gen. Haller, który otrzymał Krzyż Walecznych czterokrotnie.
 
Po wybuchu II wojny światowej gen. Haller znalazł się w Wielkiej Brytanii. W rządzie Władysława Sikorskiego zajmował się oświatą. Pozostał na emigracji aż do śmierci. Zmarł w Londynie 4 czerwca 1960 roku. W 1993 roku, dzięki polskim harcerzom, jego prochy powróciły do Polski i zostały złożone w kościele garnizonowym w Krakowie.


14 grudnia 2018
Piątek

Wspomnienie obowiązkowe
św. Jana od Krzyża,
prezbitera i doktora Kościoła

PROGRAM POSŁUGI

Bazylika
Msze Święte
7.30, 12.00, 18.00
Nabożeństwa
kościół górny - kaplica Serca Jezusowego:
Adoracja Najświętszego Sakramentu: 14.00 - 16.00
Koronka do Miłosierdzia Bożego: 15.00
Różaniec: 15.30

Kościół św. Doroty
Msze Święte
7.00, 17.00
Nabożeństwa
Roraty 17.00

Kościół Matki Bożej
Dziesięciu Cnót Ewangelicznych

Msza Święta
7.30

Imieniny obchodzą:
Alfred, Izydor, Noemi

Okres liturgiczny: Adwent
II tydzień psałterza
Kolor szat liturgicznych: biały
Rok liturgiczny: C, I

CZYTANIA Z DNIA
Pierwsze czytanie: Iz 48,17-19

Psalm responsoryjny:
Ps 1,1-2. 3. 4 i 6 (R.: por. J 8, 12)
Ewangelia: Mt 11,16-19

realizacja LM Internet  LM Internet