Matka Boża Bolesna
front
SANKTUARIUM MATKI BOŻEJ LICHEŃSKIEJ


 

Sanktuarium
 

Historia muzeum

Początki muzeum Zgromadzenia Księży Marianów sięgają roku 1925, kiedy do pracy w Kolegium Bielańskim w Warszawie został skierowany ks. Józef Jarzębowski. Oprócz pracy jako  wychowawca i nauczyciel, sprawował opiekę nad pracownią przedmiotów humanistycznych. Wtedy zrodziła się idea powołania do życia przyszkolnego muzeum. Dzięki zgodzie przełożonych, zaczęto gromadzić eksponaty. W muzeum znajdowały się dokumenty i pamiątki ilustrujące historię Polski z czasów przedrozbiorowych oraz okresu walki o niepodległość, a zwłaszcza powstań narodowych: kościuszkowskiego, listopadowego i styczniowego.
Zaczęło się od kilku starych monet, kilku starych mapek i jednego autografu – K. Ujejskiego. Ale ja i kilku moich młodych historyków byliśmy straszliwie dumni z tego, co -jest! (…) - nie jest to praca na marne. Rośniemy  – wspominał ks. Jarzębowski.

Ogromna pasja i zaangażowanie księdza, pozwoliły w ciągu kilku lat stworzyć na Bielanach cenną kolekcję.  Ks. Józef Jarzębowski od początku osobiście sprawował opiekę merytoryczną nad powstającą kolekcją muzealną, co wpłynęło na charakter powstającego zbioru.

Rozwijając swoje historyczne i kolekcjonerskie pasje, ze szczególną troską i czcią odnosił się zwłaszcza do dokumentów i pamiątek związanych z powstaniem styczniowym. Stworzona przez księdza kolekcja jeszcze przed wojną zdobyła opinię jednego z trzech podstawowych źródeł wiedzy o wydarzeniach z 1863 r. Muzeum wciąż rozrastało się o nowe i cenne eksponaty. Główną ideą przyświecającą księdzu w tworzeniu muzealnej kolekcji było wychowanie i edukacja chłopców Kolegium Bielańskiego. Eksponaty pełniły funkcję dydaktyczną, pomagając w prowadzeniu lekcji historii oraz kształtowaniu narodowych i patriotycznych postaw uczniów. Pamiątki pobudzać miały wyobraźnię i pokrzepiać serca uczniów. Chłopcy poznawali dzieje ojczyzny i wybitnych Polaków. Organizowano liczne wystawy upamiętniające rocznice wydarzeń historycznych, postaci historii i kultury polskiej oraz coroczne wystawy w Zielone Świątki. Wzbudzały one zainteresowanie zarówno uczniów, jak i coraz większej publiczności odwiedzającej Bielany. Muzeum rozmiarami szybko przekroczyło potrzeby gimnazjum. Stało się miejscem przechowywania narodowych pamiątek, ważnym ośrodkiem kultury polskiej.
Ks. Jarzębowski pisał:
Bielany charakterem swoim doskonale nadają się na stworzenie katolicko – narodowego muzeum. Mogą stać się uczelnią wielkiej przeszłości, dla całych pokoleń, które tu wychowują lub zwiedzają uroczy bielański klasztor.

II wojna światowa
Wybuch II wojny światowej przerwał wszystkie plany. Szkoła i muzeum zostały zlikwidowane. Ks. Jarzębowski już w pierwszych dniach września rozpoczął starania o zabezpieczenie muzealnej kolekcji. Zbiory podzielone i przekazane na przechowanie różnym osobom i instytucjom uległy rozproszeniu.

6 września 1939 r. ks. Jarzębowski opuścił Bielany. Zabrał ze sobą część najcenniejszych eksponatów w tułaczkę po świecie, która trwała 11 lat. Wiodła przez Litwę, Rosję, Japonię, Stany Zjednoczone, Meksyk, Włochy do Anglii. Doświadczenia wojenne, jak i nowe obowiązki, nie przerwały jego kolekcjonerskiej pasji, a wręcz przeciwnie, nasiliły w nim poczucie ratowania polskiego dziedzictwa. Egzotyka i piękno odwiedzanych krajów również nie pozostawały bez wpływu na jego kolekcjonerską wrażliwość. Z myślą o muzeum, z tułaczki po świecie, ks. Jarzębowski przywiózł dużo nowych eksponatów.

Po wojnie
Po krótkim pobycie w Stanach Zjednoczonych i Włoszech w 1951 r. dociera do Anglii, gdzie marianie otaczają opieką polskich uchodźców, a zwłaszcza osierocone dzieci i młodzież. Początkowo trafia do Herford, gdzie mieściło się małe seminarium duchowe i zakład wychowawczy dla blisko stu chłopców. Niewielki ośrodek nie mógł pomieścić rozrastającego się internatu i szkoły. Zmusiło to zgromadzenie do poszukiwania nowej siedziby. W 1953 r. zakupiono zniszczony XVII - wieczny pałac nad brzegiem Tamizy w Fawley Court, koło Henley, niedaleko Londynu. Powstało tam gimnazjum polskie z programem średniej szkoły angielskiej, poszerzonym o naukę języka polskiego, literatury i historii.

Podobnie jak miało to miejsce przed wojną na Bielanach, w Anglii niemal od razu z inicjatywy ks. Józefa Jarzębowskiego powstało muzeum i biblioteka. Podstawę zbiorów nowego muzeum tworzyły przedmioty zgromadzone przez księdza podczas jego wojennej tułaczki.

 Znalazły się wśród nich polonica, jak i zabytki pochodzące z Japonii i Meksyku. Anglia miała być dla tych zbiorów jedynie przystankiem w drodze do Polski. Ze względu na uznanie rządu Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej przez państwa zachodnie oraz nowego porządku politycznego w Europie Środkowo – Wschodniej, ks. Jarzębowski porzucił marzenia o powrocie do wolnej Ojczyzny. W poczuciu misji ratowania narodowego dziedzictwa, zarówno droga legalną, jak i nieoficjalną, rozpoczęto sprowadzanie z Polski eksponatów. Księża oraz osoby świeckie przywoziły do Anglii ocalałe, rozproszone w czasie wojny eksponaty z muzeum na Bielanach. Każda przywieziona pamiątka wywoływała ogromne wzruszenie i radość księdza. Eksponaty bielańskie napływające do Anglii od końca lat 50. zaczęły stanowić główny trzon kolekcji muzeum w Fawley Court.

W latach 50. ks. Józef Jarzębowski powołał Towarzystwo Przyjaciół Fawley Court, które wspierało finansowo zarówno muzeum, jak i szkołę. Kolekcja muzealna powiększała się również o nowe obiekty pochodzące z zakupów i darowizn Polonii.

Liczne kontakty księdza z prywatnymi kolekcjnerami oraz antykwariuszami w Anglii, Francji, Włoszech, Niemczech i Polsce, wpływały na rozrastająca się ilość eksponatów.

Poczucie misji ratowania polskiego dziedzictwa nieustannie przyświecało działalności księdza. Zbiory wykorzystywane były przede wszystkim w celach dydaktycznych, do kształtowania historyczno – patriotycznych postaw uczniów gimnazjum oraz zachowania polskiego języka, tradycji, kultury i historii. Szlachetność jego kolekcjonerskich intencji otwierała przed nim drzwi i serca zwłaszcza polskiej emigracji.

 Ks. Jarzębowski z Bielan do Fawley Court przeniósł tradycję urządzania wystaw na Zielone Świątki. Gromadzono co roku wielotysięczne rzesze Polonii. Organizowane wystawy poświęcone były głównie rocznicom narodowym, wielkim postaciom polskiej historii i literatury, umożliwiały również prezentację nowych nabytków muzeum.

 Coroczne spotkania Polonii stanowiły ważny element życia polskiej emigracji. Przyczyniały się one do umocnienia więzi, zachowania tradycji i kultury, co uczyniło Z Fawley Court ważny ośrodek polskości na Zachodzie, który z czasem zaczęto nazywać „Bielanami nad Tamizą”.
    
Muzeum po śmierci ks. Jarzębowskiego
Po śmierci ks. Józefa Jarzębowskiego w 1964 r. opiekę nad muzeum przejęli kolejni przełożeni Domu Zakonnego w Fawley Court. Ważny wpływ na charakter kolekcji miał ks. Paweł Jasiński – wychowanek ks. Jarzębowskiego z gimnazjum bielańskiego. Zajął się on kolekcją po śmierci jej założyciela. Rozszerzył kolekcję o zbiór sztuki sakralnej, a zwłaszcza europejskiego malarstwa religijnego. W 1979 r. muzeum zostało jednym z członków i założycieli stałej konferencji Muzeów, Bibliotek i Archiwów Polskich na Zachodzie. Lata 70. i 80. XX w. to okres porządkowania zbiorów. Powstaje pierwszy przewodnik po Fawley Court w języku polskim. Wiosną 1982 r. muzeum zarejestrowano i otwarto dla publiczności. Udostępniono sześć sal pałacu. W Sali Marmurowej umieszczono portrety postaci polskiej historii, Salę Purpurową wykorzystano do prezentowania kolekcji malarstwa religijnego. 

 W bibliotece pokazano część zabytkowego księgozbioru. W dwóch salach podziemia, tzw. Komnatach Rycerskich, umieszczono broń, uzbrojenie, elementy stroju szlacheckiego z XVIII w. a także zbroi rycerskiej od XVI do XVIII w. oraz ekspozycję poświęconą walce Polaków o niepodległość Ojczyzny.

Kolejnym przełomowym momentem w historii muzeum był rok 1986. Z powodów ekonomicznych ostatecznie zamknięto Kolegium Miłosierdzia Bożego. Muzeum rozpoczęło wypracowywanie nowych celów i sposobów działania, wśród których najistotniejszym było otwarcie się na odbiorców brytyjskich. Reorganizacji podjął się kolejny przełożony Domu Zakonnego i dyrektor Muzeum, ks. Władysław Duda. Ze względu na złe warunki i zbyt duże zawilgocenie pomieszczeń, konieczne stało się przeniesienie eksponatów z sal podziemia na pierwsze piętro. W efekcie zmian, na pierwszym piętrze powstała nowa sala ekspozycyjna - Sala im. Ipohorskiego – Lenkiewicza i mjr Witolda Buchowskiego. Umieszczono w niej obiekty obu kolekcji tworząc bogaty i różnorodny zbiór uzbrojenia europejskiego, wschodniego oraz broni egzotycznej od XVI do XIX w.
 
Przeniesienie kolekcji do Polski
W 2000 r. Muzeum podjęło współpracę z Biblioteką Narodową w Warszawie w celu uporządkowania i stworzenia pełnego katalogu księgozbioru muzealnego. W 2002 r. obowiązki przełożonego Domu i dyrektora Muzeum objął ks. Wojciech Jasiński. W związku z planowaną zmianą siedziby Domu Zakonnego w Fawley Court, Przełożony Generalny wraz z radą Zgromadzenia Księży Marianów w 2006 r. podjął decyzję o przeniesieniu Muzeum z Fawley Court do Lichenia.

Decyzja zamknięcia i przeniesienia muzeum z Fawley Court do Polski zamyka w sposób symboliczny 80- letni okres działalności placówki. Muzeum stanowiło ważny ośrodek życia polskiej emigracji. Przyczyniało się do umocnienia więzi, zachowania tradycji i kultury.

 Kolekcja zapewniała więź pomiędzy tym, co widzialne, obecne – codziennością emigracyjnej rzeczywistości a tym, co niewidzialne, nieobecne – historyczną przeszłością i wiarą w odzyskanie niepodległości ojczyzny.  Wiele pamiątek ofiarowanych przez Polonię do muzeum miało niewielką wartość zabytkową, za to posiadało ogromny ładunek emocjonalny. Dawały one świadectwa emigracyjnych losów, doznanych krzywd. Fawley Court, w swoim symbolicznym wymiarze, stało się czymś na kształt sanktuarium narodowego.
Nic więc dziwnego, że wieść o zamknięciu i przeniesieniu muzeum z Fawley Court do Lichenia poruszyła część społeczności emigracyjnej. W ostatnich latach jednak gwałtownie spadło zainteresowanie muzeum na emigracji. Zwiedzający, w tym i Polonia, coraz mniej interesowała się kolekcją. Rocznie około 500 osób odwiedzało muzeum w Fawley Court.

Muzeum im. ks. Jarzębowskiego w Licheniu Starym

Muzeum Ks.Józefa Jarzębowskiego w Licheniu Starym jest kontynuacją utworzonego w 1925 r. Muzeum przy Zgromadzeniu Księży Marianów na Bielanach w Warszawie, przeniesionego po II wojnie światowej do Fawley Court w Wielkiej Brytanii, gdzie prowadziło działalność od 1953 r. do 2006 r

Muzeum im. ks. Józefa Jarzębowskiego rozpoczęło swoją działalność 2 lipca 2010 r. Mieści się na dwóch piętrach w północnej części bazyliki. Muzeum jest podzielone tematycznie. Jedno piętro zajmują eksponaty poświęcone historii Polski, a drugie skarbczyk starej książki, sala sztuki sakralnej a także galeria grafiki i rysunku.

realizacja LM Internet  LM Internet